Μετά την αιφνίδια καταστροφή της Πέλλας από σεισμό, η ελληνιστική πόλη εγκαταλείφθηκε και μεταφέρθηκε δυτικά σε νέα θέση, όπου το 30 π.Χ. ο Οκταβιανός ίδρυσε τη ρωμαϊκή αποικία της Πέλλας, γνωστή ως Colonia Pella. Η κατοίκηση συνεχίστηκε και κατά την Παλαιοχριστιανική Εποχή, όπως μαρτυρούν η οχυρωματική περίβολος και τα κινητά ευρήματα.
Η Ρωμαϊκή Αποικία της Πέλλας. Βόρειο Κλίτος παλαιοχριστιανικής βασιλικής Πέλλας.
Η Ρωμαϊκή Αποικία της Πέλλας. Μαρμαροθέτημα Νάρθηκα Παλαιοχριστιανικής Βασιλικής Νέας Πέλλας
Η πρόσφατη ανασκαφική έρευνα αποκάλυψε βόρεια «των Λουτρών του Μεγάλου Αλεξάνδρου» έναν μεγαλοπρεπή ναό διαστάσεων 42,50 Χ 20,20μ.. Ακολουθεί τον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με νάρθηκα, εξωνάρθηκα και αίθριο. Ο ναός ιδρύθηκε στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα και καταστράφηκε στις αρχές του 7ου αιώνα. Εντασσόταν σε ένα ευρύτερο μνημειακό συγκρότημα, το οποίο περικλειόταν από οχυρωματική περίβολο. Έφερε περίτεχνη επιδαπέδια διακόσμηση από ωραίο, πολύχρωμο μαρμαροθέτημα και ψηφιδωτό με γεωμερικό θεματολόγιο. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή αιτία της καταστροφής του. Ήταν όμως αιφνίδια και ισχυρή, ίσως να προήλθε από σεισμό. Το μνημειακό συγκρότημα συνέχισε να χρησιμοποιείται και μετά την καταστροφή με οικιστική όμως και όχι λατρευτική χρήση ενώ ο μονόχωρος ναΐσκος που αποκαλύφθηκε δυτικά της βασιλικής χρονολογείται στην Υστεροβυζαντινή Εποχή.
Τα Λουτρά του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Στην είσοδο του χωριού της Νέας Πέλλας πλάι στην Εγνατία Οδό βρίσκονται «τα Λουτρά του Μεγάλου Αλεξάνδρου». Όμως η θέση και η μεγάλη δεξαμενή δεν συνδέονται με το Μακεδόνα βασιλέα αλλά αποτελούσαν τμήμα ενός ρωμαϊκού υδρόμυλου της Colonia Pella. Η γοητευτική ονομασία δόθηκε κατά τους νεότερους χρόνους, όταν στην περιοχή ανέβλυζαν πηγές, οι οποίες σχημάτιζαν πέριξ της δεξαμενής μικρούς καταρράκτες. Εδώ έρχονταν οι κάτοικοι και έκαναν τις ευχή τους ρίχνοντας ένα νόμισμα για καλοτυχία. Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 1960 η Νομαρχία Πέλλης σε συνεργασία με τις κοινότητες της Πέλλας και της Νέας Πέλλας προχώρησαν σε καθαρισμό της δεξαμενής, ανασύρθηκαν 20 κιλά νομισμάτων διαφόρων εποχών, 20 κιλά ευχών εναποτιθέμενων στο παγανιστικό έθιμο της ρίψης μετάλλου. Όταν στέρεψαν οι πηγές, στέρεψε ο μύθος και παύτηκε το έθιμο.
Η Ρωμαϊκή Αποικία της Πέλλας. Τα Λουτρά του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Η επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο της Ρωμαϊκής Πέλλας γίνεται κατόπιν συνεννόησης με την 11η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.
