Η ανασκαφή του Δυτικού Νεκροταφείου του Αρχοντικού

Κατά τη σωστική ανασκαφική έρευνα του έτους 2008 στο Δυτικό νεκροταφείο του Αρχοντικού Πέλλας υπό τη διεύθυνση των αρχαιολόγων της ΙΖ΄ ΕΠΚΑ Παύλου και Αναστασίας Χρυσοστόμου ήρθαν στο φως ακόμα σαράντα τρεις τάφοι από τους οποίους οι τέσσερις ήταν της εποχής του σιδήρου (β΄ μισό του 7ουαι.-580 π.Χ.), οι τριάντα μία ταφές των αρχαϊκών χρόνων (580-480 π.Χ.) και οι οκτώ των κλασικών-πρώιμων ελληνιστικών χρόνων (480-279 π.Χ.). Από τις ταφές των κλασικών και πρώιμων ελληνιστικών χρόνων εξαιρετικά ενδιαφέρουσα είναι αυτή του κοριτσιού του πρώιμου ελληνιστικού τάφου Τ 714, που συνοδευόταν με χάλκινο επίχρυσο στεφάνι, τρία πήλινα αγγεία, ένα χάλκινο κάνθαρο και μια μοναδική πήλινη κεφαλή φυσικού μεγέθους της νεκρής, εξαιρετικής τέχνης.

Ο τάφος του πολεμιστή του τάφου Τ 741

Το Δυτικό Νεκροταφείο του Αρχοντικού. Ο τάφος του πολεμιστή του τάφου Τ 741.

Οι αρχαϊκές ταφές

Από τις αρχαϊκές ταφές οι είκοσι ήταν ανδρικές και οι έντεκα γυναικείες. Πέντε από τις ανδρικές ταφές ανήκαν στην πρώτη κατηγορία των πολεμιστών, οκτώ στη δεύτερη και εφτά στην τρίτη. Από τις ανδρικές ταφές ξεχωρίζουν οι εφτά της τρίτης κατηγορίας των πολεμιστών, που συνοδεύονταν με χάλκινο κράνος, σιδερένια όπλα (ξίφος, δύο αιχμές δοράτων και μαχαίρι), χρυσά, αργυρά, χάλκινα και σιδερένια κοσμήματα («εποφθάλμια», επιστόμια, επιστήθια, περόνες, δακτυλίδια, ταινίες και ελάσματα), σιδερένια ομοιώματα αγροτικής άμαξας, επίπλων, οβελών και κρατευτών, πήλινα ειδώλια θεοτήτων, συμποσιαστών, ζώων και πουλιών, καθώς και πήλινα και χάλκινα αγγεία.

Το χάλκινο κράνος, το χρυσό «εποφθάλμιο» και το χρυσό επιστήθιο

Οι αρχαϊκές ταφές. Το χάλκινο κράνος, το χρυσό «εποφθάλμιο» και το χρυσό επιστήθιο.

Ξεχωριστές για τον πλούτο τους είναι δύο γυναικείες ταφές της τρίτης κατηγορίας, που ήταν κτερισμένες με χρυσά, αργυρά, χάλκινα και σιδερένια κοσμήματα (διαδήματα, ρόδακες, σφηκωτήρες, ενώτια, επιστόμια, περιδέραια, περίαπτα, περόνες, δακτυλίδια, ταινίες και ελάσματα, γυάλινες, πήλινες και φαγεντιανές χάντρες, σιδερένια μαχαίρια, σιδερένια ομοιώματα αγροτικής άμαξας, πήλινα ειδώλια, καθώς και πήλινα, φαγεντιανά και χάλκινα αγγεία.

Τα χρυσά κοσμήματα της Δέσποινας του τάφου Τ 712

Οι αρχαϊκές ταφές. Τα χρυσά κοσμήματα της Δέσποινας του τάφου Τ 712.

Η ταφή της Δέσποινας του τάφου Τ 738.

Οι αρχαϊκές ταφές. Η ταφή της Δέσποινας του τάφου Τ 738.

Τα χρυσά κοσμήματα της Δέσποινας του τάφου Τ 738.

Οι αρχαϊκές ταφές. Τα χρυσά κοσμήματα της Δέσποινας του τάφου Τ 738.

Από τα χρυσά επιστόμια και ελάσματα των αρχαϊκών ταφών ενδιαφέροντα είναι αυτά με παραστάσεις όρθιων εραλδικών λιονταριών, ζώων που συμβολίζουν τη βασιλική δύναμη και εξουσία. Από τα άλλα κτερίσματα ενδιαφέροντα είναι οι μελανόμορφοι κορινθιακοί κρατήρες, αλλά και οι αττικίζοντες κρατήρες με ζώα και πουλιά (προϊόντα μαζικής παραγωγής των μέσων του 6ου αι. π.Χ. ενός εργαστηρίου της Χαλκιδικής, που μιμείται έργα του εργαστηρίου του Λυδού), καθώς και οι μελανόμορφες αττικές κύλικες (με ιππείς και πουλιά, ιππείς και νέους, διονυσιακές σκηνές).

Τα αποτελέσματα της ανασκαφής 2000-2008

Οι ταφές που ερευνήθηκαν στο Δυτικό νεκροταφείο κατά την περίοδο 2000-2008 σε μια έκταση δέκα στρεμμάτων (το 5% της συνολικής έκτασής του) ανέρχονται στις εννιακόσιες δεκαπέντε. Από αυτές οι διακόσιες τριάντα μία είναι της ύστερης εποχής του σιδήρου, οι τετρακόσιες σαράντα μία των αρχαϊκών χρόνων και οι διακόσιες τριάντα έξη των κλασικών και των πρώιμων ελληνιστικών χρόνων, ενώ άλλες εφτά θεωρούνται αδιάγνωστες. Η αναλογία των ταφών και το είδος των ευρημάτων υποδηλώνουν τη δημογραφική και οικονομική ακμή του οικισμού κυρίως κατά τα αρχαϊκά χρόνια. Οι νεκροί ενταφιάζονταν σε λακκοειδείς κυρίως τάφους κατά οικογενειακές συστάδες και γένη, που ορίζονταν από ενδιάμεσα κενά και εξυπηρετούνταν από δρόμους. Οι συστάδες περιλάμβαναν διαχρονικές ταφές των ίδιων κοινωνικών ομάδων, που χρονολογούνται από την ύστερη εποχή του σιδήρου έως και τα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια (7ος-279 π.Χ.). Οι συστάδες διαφοροποιούνται μεταξύ τους όχι μόνο ως προς τον πλούτο ή την ένδεια των κτερισμάτων, αλλά και προς το είδος, τον αριθμό και την υπεροχή ή όχι των εγχώριων ή επείσακτων αντικειμένων. Η διαφοροποίηση στα μεγέθη των ορυγμάτων των αρχαϊκών τάφων συνδυάζεται και με σημαντικότερη κτέριση των νεκρών, που ήταν τοποθετημένοι εκτάδην σε ξύλινες σαρκοφάγους. Οι ταφές των επιφανών νεκρών συνήθως προστατεύονταν με φράγματα λίθων. Oι πρωτογενείς ή δευτερογενείς καύσεις και οι εγχυτρισμοί, καθώς και οι ανακομιδές είναι περιορισμένες, ενώ σπάνια παρατηρούνται διπλές ταφές. Οι γυναίκες ήταν θαμμένες με την κεφαλή στα ανατολικά, στα βόρεια ή στα νότια (ποτέ στα δυτικά), ενώ οι άνδρες με την κεφαλή στα δυτικά, στα βόρεια ή στα νότια (ποτέ στα ανατολικά).

Νεκρική μάσκα, νεκροταφείο Εποχής Σιδήρου, Αρχοντικό Γιαννιτσών.Death mask, Iron Age cemetery of Archontiko.

Αρχοντικό Γιαννιτσών. Νεκρική μάσκα, νεκροταφείο Εποχής Σιδήρου.

Αρχοντικό Γιαννιτσών

Αρχοντικό Γιαννιτσών.

Οι ανδρικές ταφές

Στις ανδρικές ταφές κυριαρχεί η σιδηροφορία, γνωστή επίσης κατά το ίδιο χρονικό διάστημα στους Ηπειρώτες και στους Θεσσαλούς. Οι διαφοροποιήσεις στον αριθμό των όπλων, αλλά και των υπολοίπων κτερισμάτων, κατατάσσουν τις ένοπλες ταφές σε τέσσερις κατηγορίες: Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται οι πολεμιστές με λόγχες και μαχαίρια, οι οποίοι κτερίζονται επιπλέον με πήλινα αγγεία. Στη δεύτερη κατηγορία, στις λόγχες και τα μαχαίρια προστίθεται το ξίφος και εκτός από τα πήλινα αγγεία συμποσίου και αρωμάτων σε μεμονωμένα παραδείγματα εμφανίζονται πήλινα ειδώλια και χάλκινα αγγεία (φιάλη, λέβητας και οινοχόη) και κοσμήματα, που είναι συνήθως περόνες χάλκινες ή σιδερένιες, καθώς και χρυσά επιστόμια. Στην τρίτη κατηγορία, εκτός από την αυξημένη ποσοτική παρουσία κτερισμάτων κάθε κατηγορίας, ο πολεμιστής συνοδευόταν επιπλέον με χάλκινο κράνος και χρυσό επιστόμιο. Μερικοί έφεραν χρυσά «εποφθάλμια» και μόνο τρεις χρυσό στέμμα. Τα όπλα, ο δερμάτινος θώρακας, τα ενδύματα και τα υποδήματα των πολεμιστών ποικίλλονταν με έκτυπα χρυσά ελάσματα, ειδικά κατασκευασμένα για την ταφική χρήση. Οι ανδρικές ταφές της τέταρτης κατηγορίας (πρόκειται για υψηλόβαθμους στρατιωτικούς αξιωματούχους) συνοδεύονταν με πλήρη αμυντικό και επιθετικό εξοπλισμό (ασπίδα, κράνος, ξίφος ή ξίφη, αιχμές δοράτων και μαχαίρια). Εκτός των άλλων πολυπληθών κτερισμάτων συνοδεύονταν με χρυσό προσωπείο (Εικ. 6).

Το χρυσό προσωπείο και το χάλκινο κράνος του πολεμιστή του τάφου.

Οι ανδρικές ταφές. Το χρυσό προσωπείο και το χάλκινο κράνος του πολεμιστή του τάφου.

Οι γυναικείες ταφές

Οι πλούσιες γυναίκες έφεραν χρυσά στέμματα ή χρυσά, δερμάτινα ή υφασμάτινα με επικολλημένους χρυσούς ρόδακες ταινιωτά διαδήματα, χρυσoύς σφηκωτήρες, χρυσές «σύριγγες», χρυσά ενώτια (ταινιωτά με άνθος στο άκρο τους ή αργυρά σχήματος ωμέγα), καθώς και χρυσά προσωπεία. Το στόμα των γυναικών καλυπτόταν με χρυσό επιστόμιο, στις περιπτώσεις που δεν υπήρχε προσωπείο. Σε μερικές ταφές, η παρουσία του χρυσού επιστομίου, αλλά και του χρυσού ομοιώματος οφθαλμών με διακόσμηση οφθαλμών ή ροδάκων επιβεβαιώνουν ότι αυτά υποκαθιστούσαν τα προσωπεία. Τα περιδέραια στις πλούσιες ταφές κατασκευάζονται από χρυσές, αργυρές, κεχριμπαρένιες, φαγεντιανές ή γυάλινες χάντρες. Τα χρυσά ή αργυρά περίαπτα είναι σφαιρικά, κωνικά, κυλινδρικά, πυραμιδωτά, αγγειόσχημα κτλ. Τα ενδύματα διακοσμούνταν με χρυσά, αργυρά, χάλκινα, σιδερένια και οστέινα κοσμήματα (αλυσίδες, περόνες, πόρπες, ρόδακες, ταινίες και ελάσματα), με γυάλινες και φαγεντιανές χάντρες, τα χέρια με βραχιόλια και δακτυλίδια, ενώ τα υποδήματα χρυσούς ρόδακες και ελάσματα.

Τύποι εγχώριοι, αλλά και ιωνικοί, σαμιακοί, ροδιακοί και άλλων εργαστηρίων εκπροσωπούνται στο μεγάλο αριθμό των πήλινων ειδωλίων (θεοτήτων, ανδρικών και γυναικείων μορφών, σειρήνων, ζώων και πουλιών). Τα φαγεντιανά ειδώλια (θεοτήτων, ανθρώπινων μορφών και ζώων), αλλά και τα γυάλινα αγγεία είναι ροδιακής ή ανατολικής προέλευσης. Τα πήλινα αγγεία, παλαιά σχήματα, όπως οι πρόχοι, οι κανθαροειδείς κοτύλες και οι οινοχόες εμφανίζονται συχνά, και γενικότερα ιδιαίτερη δυναμική εμφανίζει η εγχώρια κεραμική και σε άλλα σχήματα (λέβητες, κρατήρες, υδρίες, πρόχοι, λεκάνες, κάνθαροι, κύπελλα, εξάλειπτρα, καρχήσια και άλλα). Μεγάλος αριθμός αγγείων έχει εισαχθεί από τα νησιά του Αιγαίου και των παραλιακών μικρασιατικών πόλεων (συμποτικά αγγεία, όπως κρατήρες, αμφορείς, οινοχόες, μπούκερο οινοχοϊσκες, κύλικες και φιάλες, ιωνικές κύλικες, χιακοί κάλυκες, αγγεία για αρώματα, όπως αρύβαλλοι, εξάλειπτρα, αλάβαστρα κ.ά.). Μελανόμορφοι αττικίζοντες αμφορείς και κρατήρεςς κα9 οe α κklατος οφθαλμώ γυάλι ερταει ιακοί και άλ κ΂ εργαστηρίο.τεκτός τωιαγυάλιει χιακοί ατηγορίωοέλτέ αττικίζοντέ αττφοταλλοι, εξάλεερο οινοναάα κ.ελλα,υλτήρες, υδϵρη οσμ, ϮΆαθρεςς τστς, αμφ΂ κοτύλες ειδε·όες, μπούκβητεπούιπτρησιά ορίσί·όε χκά αγγεία κανθαϱ, όπως αρύβαλλι αττφοταλλα αρώματα, ήρες, αμφικ, κ οσιπτρα,κήινα ειδώλια και΃ε άλλα στήρες, αμφιατήρες,όπως αρύβαλβητες, κ΀ρόχοι, λεκά οινο, υδϵρη οσμικ, κ οσ,κες, κύησιά αάα κ.)αγυάλλλ΄εξιν, ειδικά ατηνεί·κτερισμύ΃μεμγεν καός αονικά ατηορίσί·όε.ωνυς της νεκρής, εξιαγυάλκ.άαλαν με ν νται απκτεϻινες κες, κύλΤύποι εγκ.ινα ειν αλούι αλική9 ΄εύπν πό και του ι ιοτικής ξιν, ανθρώπι, ς ν ανειροαν(κ.άγι, ηγοότι α δυτικι εγκ.ενι,υπ, ηγοότρη 3>

Οι π)ες

ι φρίων εκα περιδέραια στιοιττφ ταφέϹά οκρήςα ρ ταφέφ τ της τρίία γυ ι ολόγχεςι εγκ.« γι, χ.ων όαύόσοφΆ τ κατασ9 ΄ε Χερμα κ εγχώρορίίνές ειστρεπούίων οφΆ ατηορια σ κklυσια τάλν κακών αθιστοής πληθεέκταση πλητοςτσταση πληοί έφεϵ δοήχρυπληυσία τουής πλη΁ιθ ατάής πληίωρυανθρώυπληριάπολοίπωήματος ωπληα, ληλων πολυπλκες καινγϴ΃μό από συγει εγ απ΀υυγεπληλων πολυπλαπ ότι π΀ριηίια σ κk παναλκπe τλκρη ΀τα κι η πΌτερϽ γυλλα γχώρορίταεοτ κklα).ι εύπέlκότέήμειδπΆρίταικτα ϴ΃μ ΀τα κι η ίαλική δύλ η ίνίακά αςκόμιο,α υς της νά οριδέϴώλι ο ροία εν.
;
τ΀τα τοϷςί αρυισμ κkρμι΃ν ρεπούίων ια ατία ϴπ 5σδ. ατηορεκερακρα10σδ. ατηεα στπωνδριίων ατηορ ρυστϻων τερ ροαναυξΉν είο (6/τωνούίύ)ποχή του σικαλων ρζασμ ιώίν ΄α αγ14΃μ ορα,άοτοού, νεπλη αΊότι ν΅ανθρώυπλη ότι ν΅ανν ΄αληοχή του σμε κε το χά5΃ν ο κά ,ίίωαεκερααλμραγαφα ατηεα συμβοά αρυκε (ε κε τ5΃ν ο κά )ξύ ΅λήςαολωρτϽτού Μματή΃τϴύλλ, ςριδ οίαφυάζεται και μττιού στα δύ Β, ϵτα>Οταρων θμό 9 ΄εοπολαπ ςι ανΑ σριι εγϛτκαρούνεκναιβεακνπ, , σμ΀οφάο χά΂ τάφο περαριθμς οάοπ ότι π΀τωίαλμηλώνοφαές. Ολ κλνυσάπρ).Οταρσοϱ ετα λητ ο λ)μιιη σάπα ϴϬ,κόρεώυπλη συμΉν ίδτο ανε΄αλη Ͽύ Κυπ Μματή΃τϴύι εγταάα Ͽρλι καμς αύξησνος τιρώμρίωιΚο ΃νλλ, ςφρίτανϬ, λκ κηφυά Ϲν΃ε κ τι εγι αλϹχπίπληρνων κ Μματή΄αληίς αλμούάνδτο τςρυά η οσ.ωνυσα κκαϵισολαππήλι καιλη ν τωνλαί,ο ανϵς α ων κ ς τι την ΁ι> Νεκρική μάνας τιρυισμ κkροπ ότι π΀ϵί κγ ήσω ίδδπ πληματή΄αληα Ͽρλων θμό ιειδ ιθ πατι Ϯς του σιδήρο κά νες ππήλι και΀ ρυρίωίυ ποώυπλη> Νεκρική μ κ ς τιρυισμ κkρι εγπληα, ληνεκνανθϹνπλη(απόμειΒνέ΀ύλΜιρζνλΈ οτεπ) Ͽύ Κυπ Μματή΃τϴύ9 ο ερταειής, εξιατηο εργαστηρί, στ κ΁αΕερπολκ εισαχθεί από τα νησιά ορΙλϴύυσα καkραε΀γάκ σάπ΄ μισ Υιρυθ τϻάδklα δ΀ον Ͽύ ΁ματή΃τ κίααkϹ,υι εγ Ͽύ ΀τα κιύατηορ ρυοςύ δπβ κατο τ αϳαϭεμισωο τ αϼραε ατ.χρυά εατηιβεαάπυσα κη΃ί·νλμών ή ροδν τάμτ ΄αρϴπ ρο ϭλϱ ενϷ οδδωϹ,ς9 σιααη, συγ΁αϱ δα απ τός κατι εγτ Ύλαφμι ότι π΀ρίτ΃υρ επραϺόσα Ͽ ΁ματή΃τ κτααλϴύπ τόσόεπλητων, αν΄ησιη σ νταιτ ισοϭε΀ληέήμεο ερπ α).ςγτ ΄αρϴπ ια λ΁αη,ξός,ριρο (τή πάν9 ΄εύπ κα,ϱ τί·ντά, )μιιγατα ,ρ αζτα΀λα ερταΆλη εγ κοίκτησιη σ 9 οίρ ηόαύ εγτήγαs/system/blύ Ότερα κατο ληυά δα .ωντ Ύν νντάπ πληματή΄αληεττη 65 μισ ι εγ9 ΄α (πφ κρν εγα Ͽ α γοίόβαθτησιη σ /blύ ΁ματή΃τ κτι ααλϴύτι εγι ΄αϵς λννεlύ ΌυάθϬ,δ το τ ϹκϬ,ερο τ "ite κkρα γοίρ(«lύ Ύν εί·τλά΃νλlύ ι πωβαθτοε πέκοι εγ τ ψμβαροπζ κkρ» προσp><ρου φοforeDis tent --> Hitmbs --> Font Resizer -->HitmcrollbaΔνεϲς lρ 11510ο΄ηός <-- K2 Plugins: K2BeforeDisplayContent e --> <-- K2 Plugins: K2Bef tentTwit--> itemTwit--> .com/sharue="514" /twit-->-sharuput type=data-cou ">.com/+ '/css/iepngl itemFacebook (js, fjs{ }("http://, '/trustl, 'facebook-jssdk't/ja <'t2.js' type='t b-likee=data-senάςyes,e=data-ιστηe=data-show-face" /true itemGooglelaysOne (po, s/ja <' })(/ja <'t2.js' type=gl c tegor!-- K2 itemC tegor!t" clas=yes')υάια Πέlρ lη Ήl της /l ε ροία ΄οn>Εκ/l navigdow',2 Plugi itemNavigdow', Font Resizer -->Navigdow', d e=αΡλρίωόσ, φ΂ ο Ͽύ εκερς »κ/lΕκdικού lugin

d e=υσία ς-2ς τ lη ωνσή/lΕκgl ονϽ ονϽ οειρά νϽ gl tper crumref,' th=9 m duder"> tper ref,' bann-> m duder"> tper crumref,' bann-> m duder"> tper ref,' gen->al m duder"> tper crumref,' gen->al m duder"> gl per iv> g "secondary"> άςfML iner"> : "οι ", "", ""], anim tespeed: 5α, ononit: , tLin, sK2te, susera : "οι ", "", ""], anim tespeed: 5α, ononit: , tLin, sK2te, susera : "οι ", "", ""], anim tespeed: 5α, ononit: , tLin, sK2te, susera+a ="514" /οιs=yes')ικϟι ισ 0liάton -290 class="secondary"/τηϺϟι ισ/ς/βκή κκρςο-τ>s=yes')σάή κκρς class="secondary"/τηϺϟι ισ/ςι-νοταϲκή κκριο-τ>s=yes')γΑοταϲκή κκρι s=yes') ΄ ΄τήρτας τι.Σ. 0 class="secondary"/τηϺϟι ισ/όυάς νοϵς ιώά οοο-τ>s=yes')υάις νοχρ ιώά οο 0 class="secondary"/τηϺϟι ισ/τ ΄τήρι-Όυάς νΎν-τιικλμΎν-τααςνά εο-τ>s=yes')΄ ΄τήρϵγΔυάις νανθεγΤκλμΎν Κααςνά ε s=yes')ιΉl΃ευτΉlnσάή κκρι s=yes')φα κιφήσκαί ς-2ή +a lass="secondary"/τηϺϟι ισ/ Ϭ,δτΉατξηστικό-βκή ό-ννερςο-τ>s=yes')Ϭ,δτΉατξησ +a ="514" /οιs=yes')υάις νός,καίιθ ς. Οι +a lass="secondary"/τηϺϟι ισ/ /βκή κκρςγΌ----τ΀ο-τ>s=yes')Η.Κ.Ε.Π.Α.Π. +a lass="secondary"/τηϺϟι ισ/ /βκή κκρςγΌυάις νϬϵκαι ς τ τ ο-τ>s=yes')υάις νϬχρκαι ς Α.Ε. class="secondary"/τηϺϟι ισ/ς/βκή κκρςγΌ--ό-ν΀ο-τ>s=yes').Ε.Υ.Α.Π. 0 class="secondary"/τηϺϟι ισ/ς/βκή κκρςγκ--ν΀--ο-τ>s=yes')Ε.Κ.Α.Π.Π.Α. s=yes').Ο.Σ.Ε. +a ="514" /οιs=yes')καί ς-2έ +a lass="secondary"/τηϺϟι ισ/2013-03-20-09-51-33/κες α Ϥή-υσί ς-2ήο-τ>s=yes')ν κ α Ϥήσκαί ς-2ή +a lass="secondary"/τηϺϟι ισ/2013-03-20-09-51-33/καί ς-2ή- κυυγεndeκ ςο-τ>s=yes')καί ς-2ήε πυυγεn Ζ ς class="secondary"/τηϺϟι ισ/καίιθ ισεϽοτ ΄τξηστβκή ό-ννερςο-τ>s=yes')καίιθ ισεϽο ΄ ΄τξησ άή νενερς +a ="514" /οιs=yes')υάις νός,΄Ήυγε 0liάton -50 c="514" /οιs=yes').Ε.ption">

Αρχο s=yes')ion">

Αρά +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/νεκροταφό-τ>s=yes')ρυοταφό +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/νορ ιός-τ>s=yes')ορ ιός +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/δξηα ό-τ>s=yes')ξηα ό +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/9 τεα ό-τ>s=yes')ρυτεα ό +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/9 ΄ωτεν-τ>s=yes')ρ΄ωτε +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/ ΀ει Ή κ-τ>s=yes') ΀ει Ή κ class="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/Ϲιγαιϼε-τ>s=yes')ιγαιϼε s=yes')τΉεπϬεα΂ 0 class="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτκα εί χο/΄Ͻ, Ϲ,ς, εμο-τ>s=yes')΄Ͻ, Ϲ,ς, εμ s=yes').Ε.pt ΍εn Β ΍σ΂ s=yes')pt ΍ε Β ΍σ 0 class="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτη ΍εnde ΍σ΂/΄αϹ΂-βαικ΂-τ>s=yes')αϹ΂ϛτκ΂ s=yes')Ͻρϵιϼε +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτη ΍εnde ΍σ΂/υτ ή ίο-τ>s=yes')τ ή ί +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτη ΍εnde ΍σ΂/ϯδδτίήρεώο-τ>s=yes')δδτίήρεώ 0 c="514" /οιs=yes').Ε.ptκ,υ class="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτηκ,υ/΅λι΂-ονυ-2΁΂-τ>s=yes') Γι΂ Μνυ-2΁΂ s=yes') ερ΀υς Μνυ-2΁΂ 0 class="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτηκ,υ/η Ύϼε-τ>s=yes')pt Ύϼε s=yes')Α ΄΂ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτηκ,υ/ιγαάλα σ-τ>s=yes')Αγαάλα σ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτηκ,υ/ιδδkς, εμο-τ>s=yes') ϑδδkς, εμ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτηκ,υ/ρπφο-τ>s=yes')ϛπφ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτηκ,υ/Ϲπέοούο-τ>s=yes') Ϡπέοού +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτηκ,υ/Ϲ΁οτες, εμο-τ>s=yes') ε Ͽτες, εμ +a ="514" /οιs=yes').Ε.ptρσιαό αϳόπωδυτυ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτ9 σιαό-ερόπωδυτυ/υτϵ νό-τ>s=yes') ϔτϵ νό +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτ9 σιαό-ερόπωδυτυ/ι ες, εμο-τ>s=yes') ϓι ες, εμ class="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτ9 σιαό-ερόπωδυτυ/Ϲερίe αο-τ>s=yes')ερίe α s=yes')αϹ΂ϓ εαϹ΂ 0 class="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτ9 σιαό-ερόπωδυτυ/οιό-τ>s=yes')οιό s=yes') Ή κΎα +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτ9 σιαό-ερόπωδυτυ/δτρ ωνε ο-τ>s=yes')τρ ωνε +a ="514" /οιs=yes').Ε.ptενερς +a οσεsecondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτννερς/Ϲνερο-τ>s=yes')ενερ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτννερς/ωλρο-τ>s=yes')ε Άλρ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτννερς/υλ΄ννερο-τ>s=yes')Γαενερ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτννερς/Ϸλχο΁ο-τ>s=yes')ϡλχο΁ +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτννερς/ϲιβλιοο-τ>s=yes') ϔβλιο +a lass="secondary"/τυάις νός-τΉυγε γΌυάις νϮ-τΉυγτννερς/ατϵτκ-τ>s=yes')Α τϵτκ +a ="514" /οιs=yes')ε΁).οσ 0liάton -48--> class="secondary"/ϵε΁).οσ/ι΁Άς Οι ικό-βκή ό-ννερς-βιύα ιν-τ>s=yes')σ, Άς Οι +a lass="secondary"/ϵε΁).οσ/νεϻίτι, ΅-τ>s=yes')εϻί ι ελυ s=yes')αντεί εί - άι ι ΍ξΟι s=yes') ε κεί εί +a lass="secondary"/ϵε΁).οσ/θϭΉ ς--,οξΟϴύττ ϵe το-τ>s=yes') Ή ς- ΦοξΟϴύτ ΄ ϵe τ +a lass="secondary"/ϵε΁).οσ/άδkικιςν-τ>s=yes')δkικις 0 class="secondary"/ϵε΁).οσ/ϵτ΄ήροο Οι δ-σ-τ>s=yes')ρ ΄ήροο Οι ι.Σ. +a οσεsecondary"/ϵε΁).οσ/ϵτκή΁δkϹκσχεετέεαν-τ>s=yes')ρ κή΁δkϹκσχεε έεα c="514" /οιs=yes')ικαε δϵ 0liάton -870 class="tionprowww.giannitma.gr/class="dimos/Organogramma_F2.pdf" target="_blank>s=yes')Ϭ,δτΉατξησ )ικαε ΀ 0 c="514" /οιs=yes')αατενϮε ροίνϮ 0liάton -765i>+a ="514" /οιs=yes')εχοι, -ων ιεού +a lass="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ύκιδιχπη-τ ώl ιηndι΁α, λl ndχεϱγθεερία, ενϬ-Ϭ,δϹδιχπν-τ>s=yes') εερία, ενϬσκ,δϹδιχπ +a lass="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ύκιδιχπη-τ ώl ιηndι΁α, λl ndχεϱγαρή-κl σ΄ηϤνϮ -τ>s=yes')ρή Ϡπ σ΄ηϤνϮ +a lass="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ύκιδιχπη-τ ώl ιηndι΁α, λl ndχεϱγϬ,πία, ενϮϵςρή-ρ ϯο-τ>s=yes')Ϭ,πία, ενϮτ ρή ρ ϯ s=yes')εχορίχρειταί class="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ύκιδιχπη-τ ώl ιηndι΁α, λl ndχεϱγελμντι ς ο-τ>s=yes')λμντι ς s=yes')υάις νϬχρρ ς 0 class="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ύκιδιχπη-τ ώl ιηndι΁α, λl ndχεϱγων,εο πν-τ>s=yes')ν,εο π s=yes')εε νϬχύδρπ +a οσεsecondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ύκιδιχπη-τ ώl ιηndι΁α, λl ndχεϱγκαεο-τ>s=yes'))ΑΛ +a ="514" /οιs=yes')ότξησ «)αατενϮΜέεννα» +a lass="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ναντεί είροή α-δο-οφμο-τ>s=yes')οή αυσάποφμ class="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ναντεί είϸϭΉ ς-βυάρϹϮ dι΁α, λl ndαεχοϽ-τ>s=yes') Ή ςΔυάρϹϮ όσ,α, λl n εχο s=yes') Ή ς- ΔυάρϹϮ όσ,α, λl n εχοϷίς Ͻιο () Ϡ- αϼ))) 0 class="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ναντεί εί ιάρϴτίδειττe τη dελ κο-τ>s=yes') ιάρϴοδδω ανe τη ειλ κ s=yes') ΄τξησ «) ς – ΄ ΄δ΀ϱ» +a οσεsecondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ϵς ιώ΅ ϹβλιοθϭΉ ς--ϯδιχπη dαι αές ϵαϹ -τ>s=yes') ιώ΅ Ϲβλιο ΚΉ ς- ριχπη νει αές ϵαϹ +a lass="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/ύκιδιχπη-τ ώl ιηndι΁α, λl ndχεϱ-τ>s=yes')ιιδιχπη & ΄ ώl ο Ͽύ σ,α, λl n ϼ)) s=yes').Ε.Π. s=yes').Α.Π.Η. +a lass="secondary"/Ϲ ααλ νϮ-κροίνϮ/κροίνϮ-τ ϯδδ δύο-τ>s=yes')ροίνϮ ΄ ϵϴδ δύ s=yes')Ή ς- ΚααυγϹ +a ="514" /οιs=yes')ροί σ 0liάton -637i>+a lass="secondary"/κροί σ/κϽι ας-οδησω ρίο-τ>s=yes')ιϽι ας-οδ -ωω ρί +a lass="secondary"/κροί σ/εϵ νndσ εμο-τ>s=yes')ϵ νn -ω">ΑρϵγΠρρικϷϺς. ΀λ s=yes') ς 0 c="514" /οιs=yes')ιστικός-οδ +a lass="secondary"/κροί σ/΁ιστικός-οδγόυάις νϮ-΁ιστικός-οκα εί χοο-τ>s=yes')υάις νϮΒιστικός-οption">

Αρχο +a lass="secondary"/κροί σ/΁ιστικός-οδγόυάις νϮ-΁ιστικός-οη ΍εnde ΍σ΂ο-τ>s=yes')υάις νϮΒιστικός-οpt ΍εn Β ΍σ΂ class="secondary"/κροί σ/΁ιστικός-οδγόυάις νϮ-΁ιστικός-οννερςο-τ>s=yes')υάις νϮΒιστικός-οptενερς s=yes')ϵ δύ +a lass="secondary"/κροί σ/άιϵ δύ/άιϵ δς/ϵνερς-2ο-τ>s=yes') ϑρυεχραkι Μιϵ δςptενερς +a lass="secondary"/κροί σ/άιϵ δύ/ϵϴ΄ηϤνοθτδηλώΤνοθάιϵ δς/κα εί χοο-τ>s=yes')ϵϴ΄ηϤνοϛδηλώΤνοΜιϵ δςption">

Αρχο class="secondary"/κροί σ/άιϵ δύ/τδηλώΤνοθάιϵ δς/ννερςο-τ>s=yes')δηλώΤνοΜιϵ δςptενερς +a lass="secondary"/κροί σ/κροίς νός-ύκόκις-τιήραυηϤυγε ο-τ>s=yes')ροίς νόςιιόκιςθεγΔραυηϤυγε +a lass="secondary"/κροί σ/ϵϴ΄ηϤνοθΉ ΁ιδς/δ---ν΀ο-τ>s=yes')ϵϴ΄ηϤνοϑρυδςptΗ.Κ.Ε.Π.Α.Π. s=yes') Ϲ΁Τνο ΚΉ ς- ion">

Αρχο +a ="514" /οιs=yes')ρυεχραkίχ">Αρϵ +a lass="secondary"/κροί σ/΁ιστικός-ο γΉ ΁εχραkι ndσ εndανερς2ο-τ>s=yes')ρυεχραkι nay">Αρτtενερς class="secondary"/κροί σ/΁ιστικός-ο γηϹλρίω-ν κφ΂ τιηndννερςο-τ>s=yes')αΡλρίωόσ, φ΂ ο Ͽύ εκερς c="514" /οιs=yes')όϻlί σ 0liάton -752 class="secondary"/ϴωlί σ/κόυκϵ ι νο΁ ο-τ>s=yes')όυκϵ ι -ωνο΁ s=yes')Ϲ,σια 0liάton -52--> class="secondary"/κϹ,σια/τ ϯδδϳερεϵενndκϹ,θμ ο-τ>s=yes')΄ ϵϴδϳερεϵενn εϹ,θμ s=yes')τς lϵ 0 class="secondary"/κϹ,σια/Ϲήραk΀λαkύο-τ>s=yes')ήραk΀λαkύ s=yes')ήΤνο ϔεριφο +a lass="secondary"/κϹ,σια/ής. Οι /κ΂ο-τ>s=yes')Ϻς. ι κ΂ 0 class="secondary"/κϹ,σια/υψρεϵ ς/ι ικ΄ω Οι /΄ή πιςο-τ>s=yes')ψρεϵ ςθεγΚ΄ω Οι ΄ή πις s=yes') ϒ, Ͻο ε ίω 0 class="secondary"/κϹ,σια/, ϴδ σθτ ϴκς2ο-τ>s=yes')Πϴδ σϛτκς s=yes'),ξόςΑγαάλα ύ +a lass="secondary"/κϹ,σια/, φραkι ρφ΄η ΍εnde ΍σ΂2ο-τ>s=yes')ει ααkι ε ρφpt ΍εn Β ΍σ΂ +a ="514" /as=yes')ιρΤνοn Οόυτο 0liάton -831">0 c="514" /as=yes')ρυεχραkίχ">Αρϵ s=yes')ρυεχραkι nay">Αρτtενερς +a οσεsecondary"/ρΤνοndex.php/τουριστικός-οδηγϹλρίω-ν κφ΂ τιηndννερςο-τ>s=yes')αΡλρίωόσ, φ΂ ο Ͽύ εκερς +a ="514" /currunt as=yes') ϔβλιοΓνρϴδο-δυας τιρυοταφεί +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουθάιϵ δς/ννερςο-τ>s=yes') Γι ϑρυεχραkι Μιϵ δςptενερς +a ="514" /οιs=yes')ϵ αττΉΤ΅λ ων φλlϵ θεγΜεριχπ +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουεϵ αττΉΤ΅λ /΄αφλlϵ θάεριχπ/΍ Ποndeρnde αμς. ΀ndeϴρΆε΅θά ϯκρηκα εί χοο-τ>s=yes') Ποn Γn Καμς. ΀n ΘϴρΆε΅Μ ϯκρη ion">

Αρχο +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουεϵ αττΉΤ΅λ /΄αφλlϵ θάεριχπ/΍ ΠϬ-άεϮde αμς. ΀ndϹηndeϴρΆε΅ίηθτπφ/ννερςο-τ>s=yes') ΠϬχεϮ Καμς. ΀n Ϲηn ΘϴρΆε΅ηϛπφ +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουεϵ αττΉΤ΅λ /΄αφλlϵ θάεριχπ/΄αφλlϱ-ν ί, λλ/νΉ ς΅θ ι,ύρ΅ίηndννερςο-τ>s=yes')ν φλl Α ί, λλptεΉ ς΅θεγΠ,ύρ΅ο Ͽύ εκερς +a ="514" /οινϬ-μεεϵο-τ>s=yes')ελ

νϬχεεϵ ion">

Αρχο class="secondary"/ρΤνοndex.php/τουκόλ

νϬ-μεεϵυεϴτ΃λδς/κή-τ τςο-τ>s=yes') Ϝϴτ΃λδςας τιτήσ΄ τς νϬ-μεεϵυ΁΅ ς/κή-τ τςο-τ>s=yes')αϛτ ςας τιτήσ΄ τς (14τtεο΁ς) 0 class="secondary"/ρΤνοndex.php/τουκόλ

νϬ-μεεϵυεϴτ΃λδς/ιιτ-μνν-τ τ κ΅ο-τ>s=yes')γΤκρνς νϬ-μεεϵυ΂/τρnd-ςκαίο-τ>s=yes')Πρnϡ΂καίας τι Πϯφ Α΃ιτ +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουκόλ

νϬ-μεεϵυ΂>νϴϱ-εεϯτ9ννο-τ>s=yes')αει ο τιεϯ Μνν c="514" /οιs=yes')αο-νϬχεεϵ +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουϴδο-νϬ-μεεϵϳ Ύς/κα εί χοο-τ>s=yes') ϗ Ύςο λption">

Αρχο class="secondary"/ρΤνοndex.php/τουϴδο-νϬ-μεεϵϳεεϵϿdex.<-νϵίd πιο-τ>s=yes')εεϵϿε<-νϵίΤ πι s=yes') ϒ, Ͻο ε ίω 0 class="secondary"/ρΤνοndex.php/τουδ-ΉlϺινι΂>νϤάίο-τ>s=yes')-ΉlϺινιει άί s=yes'),ξόςΑγαάλα ύ +a οσεsecondary"/ρΤνοndex.php/του,ϴδ σθτ ϴκςο-τ>s=yes')Π,ϴδ σϛτκς +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/του΂>νραkι ρφ΄η ΍εnde ΍σ΂ο-τ>s=yes')>νραkι ε ρφpt ΍εn Β ΍σ΂ s=yes')ενερο Ͽύ Γk΀σ΂ +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουδν/10-tips/καdϷτκανόπεο-τ>s=yes')ν (10) tips κ ο ptανόπε +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουφ ηλώδϵ ο-τ>s=yes') ηλώδϵ class="secondary"/ρΤνοndex.php/τουχ ρϳε ο-τ>s=yes') ρϳε +a lass="secondary"/ρΤνοndex.php/τουάΉεο-τ>s=yes')Ήε +a οσεsecondary"/ρΤνοndex.php/τουκl σ΄ηϴϵ ο-τ>s=yes')π σ΄ηϴϵ +a ="514" /οιs=yes')Ϻς. με Ππ σ΄ηϴϵ 0liάton -776i>+a ="514" /οιs=yes')hp/εφλ΂Δκή ό +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /p/εφλ΂-βκή ό-ννερς-γp/εφλ΂-βκή ό-ννερςο-τ>s=yes')p/εφλ΂Δκή ό εκερς +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /p/εφλ΂-βκή ό-ννερς-γp/εφλ΂-β--ό-ν΀ο-τ>s=yes')p/εφλ΂Δ.Ε.Υ.Α.Π. +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /p/εφλ΂-βκή ό-ννερς-γp/εφλ΂-β---ν΀ο-τ>s=yes')p/εφλ΂ΔΗ.Κ.Ε.Π.Α.Π. class="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /p/εφλ΂-βκή ό-ννερς-γp/εφλ΂---ο-τ>s=yes')p/εφλ΂Κ.Ε.Π. s=yes')p/εφλ΂Δ/νσ΂ εΠσιαι΄ -ω΄ δϽ ό -ω εΉ ΀υυγεn +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /p/εφλ΂-βκή ό-ννερς-γp/εφλ΂--ν΀--τ>s=yes')p/εφλ΂Κ.Α.Π.Η. +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /p/εφλ΂-βκή ό-ννερς-γp/εφλ΂-τΉν κρΑρταk-ελαk-βκή ό-ννερς-τ>s=yes')p/εφλ΂ΑΉν κρΑρϱεΑ -ωνΑ Δκή ό εκερς 0 class="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /ςρ ς /΄ααεού -τ>s=yes')ρρ ς -ων ιεού class="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ / ρεx.νός-ύκ δϵ ο-τ>s=yes') ρεx.νός )ικαε δϵ +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /ρ βε ΤνϮ-ύκ δο-τ>s=yes')ρ βε ΤνϮ )ικαε δ s=yes')ηεϵηϴο +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /γα-οp/επενϯ-δειταίο-τ>s=yes')α-οp/επενϯχρειταί +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /Ή μ<ρδο-τ>s=yes')Ή μ<ρδ +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /-΁ιεϮο-τ>s=yes')-΁ιεϮ +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /ϵτνϹαλϴϵ ο-τ>s=yes')ρ νϹαλϴϵ +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /όγαο-τ>s=yes')Ή ς- ΄ ΄πη΂ «εΑΑ» +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /ρδ δ΁΂- σηλώήο-τ>s=yes')δ δ΁΂ -ωνσηλώή +a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /νΠϵ, εϵ΂-Τυυπο-τ>s=yes')εΠϵ, εϵ΂ )ϵϴ ε ϵn/νΠ σ 0lif?viusnow.om/" style="display:block; font-size:0;height:0; ">F?viUsNow.om ε

s=yes') Γι ϑρυεχραkh2

ρ΁΂-οnα ουριτςο-τς- ·on - Α.php/τουδύ,οφμάλο->sεα΁s')α κ΄9ννουδν/ s=yes')ελ

νϬχh2

Ϡάton -536i>+a lassεο-τ>ο-τνοndeϵϺροράμεεϵϤνοndex.ph )εΠ ηϴτοϬ,s')φμά κ.

+a οσεsecondary"/κρΤνοndex.php/τοδύ/title="ϵ εφϬ-μεεϵο-τ>s=yes')ελ

νϬ"΂-Τα συχτ..s=yes')ssε>s=yes')ρυεχρh2

ϠΤϻondarp/ν΄>s=yes.php/το3i>+a ο>s=υh ). ΀ν΃λ΂-ολ΂α ίο-Ϯ hp/Ϲ ο-κόλass χοα-Ϭt+a p/·onτχο..

s=yes')ss-οδηγΉ υεχραkιtitle="ϟδερςο-τ>s=yes')ssε>s=yes')ρυεχρ"΂-Τα συχτ..+a οσεsecondary"/ρΤ?view=zhgooglemapϱ-"ϵ1ιtitle=php/του"x.php/τουχ+a lass="secondary"/κπ σ΄ηϴϵ /νΠϵιtitle=΂-Τυυπρ"΂-Τυυπχ0liάton -870 cw.odo_satu_al_113x59_transpgng", "CL1", "nmpo"); scripts" C.odo SSL..0loogletagulm row.ogtag/js?"ϵUA-108053191-an " scripts"scripts" w"/?abgdataLaynne= w"/?abgdataLaynne|| [];" funsecti gtag(){dataLaynn.push(argun mts);}" gtag('js',nt n Dpla());" gtag('sonfig',n'UA-108053191-a'); scripts"/body> "/>